İşten ayrılma sürecinde yeni bir iş bulmak, görüşmelere katılmak ve kariyer planı yapmak çoğu çalışan için önemli bir ihtiyaçtır. Türk iş hukukunda bu süreci kolaylaştırmak amacıyla çalışanlara iş arama izni verilir. Bu izin, ihbar süresine ilişkin düzenlemeler kapsamında kullanılır ve çalışanın ücretinden kesinti yapılmadan yeni bir iş aramasına imkân tanır.
İş arama izninin kaç saat olduğu, hangi günlerde kullanılabileceği ve toplu kullanılıp kullanılamayacağı uygulamada sıkça karıştırılır. Oysa bu hakkın kapsamı, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 27. maddesinde açıkça düzenlenmiştir. Aşağıda iş arama izninin süresini, kullanım şeklini, işverenin yükümlülüklerini ve dikkat edilmesi gereken noktaları sade bir şekilde bulabilirsiniz.
İş arama izni nedir?
İş arama izni, iş sözleşmesinin ihbar süresi içinde çalışanlara tanınan ve yeni bir iş bulabilmeleri için kullanılan ücretli bir izin hakkıdır. İşveren, bildirim süresi boyunca çalışanın iş saatleri içinde yeni iş arayabilmesi için gerekli zamanı vermek zorundadır.
Bu izin yalnızca iş görüşmesine gitmek için değil, yeni iş fırsatlarını araştırmak, başvuru yapmak veya işe alım sürecindeki görüşmelere katılmak için de kullanılabilir. Çalışanın izin kullanımına ilişkin hakları kullanması, iş sözleşmesinin sona erme tarihini değiştirmez; yalnızca ihbar süresi içindeki çalışma düzenini etkiler.
- İş arama izni ücretlidir.
- İzin, ihbar süresi içinde kullanılabilir.
- Çalışan, izin süresinde yeni bir iş arayabilir ve görüşmelere katılabilir.
İş arama izni kaç saattir?
Kanuna göre işveren, iş arama izni süresince çalışana günde en az iki saat izin vermek zorundadır. Bu süre, çalışanın günlük çalışma süresinden ayrı olarak değil, çalışma saatleri içinde kullandırılır. Dolayısıyla iş arama izni, işçinin ücretinde herhangi bir azalmaya yol açmamalıdır.
İki saatlik süre, kanunda belirlenen asgari süredir. İşveren isterse çalışan lehine daha uzun bir süre tanıyabilir; ancak yasal sınırın altında izin verilmesi mümkün değildir. İznin süresi belirlenirken çalışanın fiilen çalıştığı günler ve ihbar süresinin kapsamı dikkate alınır.
Örneğin, çalışan haftada beş gün çalışıyor ve ihbar süresi boyunca 20 iş günü görev yapacaksa, günlük iki saat üzerinden toplam 40 saat iş arama izni doğabilir. Bu hesaplama yapılırken işyerindeki çalışma düzeni ve fiili çalışma günleri ayrıca değerlendirilmelidir.
İş arama izni ne zaman kullanılır?
İş arama izni normal olarak çalışma saatleri içinde kullanılır. Çalışan, görüşme saatine veya başvuru programına göre izni günün başlangıcında, sonunda ya da çalışma süresinin başka bir bölümünde değerlendirebilir. Önemli olan, kullanımın işyerindeki çalışma planını tamamen belirsiz hâle getirmemesi ve taraflar arasında makul bir koordinasyon sağlanmasıdır.
Çalışanın izin kullanacağı zamanı işverene önceden bildirmesi, uygulamada ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltır. Bildirim mümkünse yazılı olarak yapılmalı; e-posta, kurum içi mesajlaşma sistemi veya dilekçe gibi kayıt oluşturabilecek yöntemler tercih edilmelidir.
- İznin kullanılacağı tarih ve saat önceden bildirilmelidir.
- Çalışan, iş görüşmesi veya başvuru nedeniyle izin istediğini belirtebilir.
- Bildirim ve onay süreçleri mümkün olduğunca yazılı şekilde kayıt altına alınmalıdır.
İş arama izni toplu kullanılabilir mi?
Evet, çalışan isterse iş arama izinlerini toplu olarak kullanabilir. Bunun için izin süresinin ihbar süresi içinde birikmesi ve çalışanın bu talebini işverene önceden bildirmesi gerekir. Toplu kullanımda çalışan, günlük izinlerini bir araya getirerek ihbar süresinin tamamlanmasından önce işyerinden ayrılabilir.
Örneğin 15 iş günü boyunca günlük iki saat iş arama izni bulunan bir çalışan, toplam 30 saatlik iznini bir araya getirerek birkaç iş günü şeklinde kullanmak isteyebilir. Ancak bu uygulamanın kesin gün ve saatleri, işverenle yapılan planlamaya göre belirlenmelidir.
Toplu kullanım, çalışanın izni istediği her şekilde tek taraflı olarak uygulayabileceği anlamına gelmez. Önceden bildirim yapılması ve işverenin çalışma planını buna göre düzenleyebilmesi önemlidir. Çalışan, işvereni son anda haberdar ederek işyerini terk ederse disiplin veya devamsızlık tartışması doğabilir.
İş arama izninde ücret kesilir mi?
İş arama izni, kanunen ücretli izin niteliğindedir. Çalışan, izin kullandığı saatler için çalışmış gibi ücret alır. Bu nedenle işverenin iş arama iznini gerekçe göstererek günlük ücretten, aylık maaştan veya diğer yasal ödemelerden kesinti yapması mümkün değildir.
İzin sırasında çalışanın işe gitmemesi, bu sürenin ücretsiz izin olarak değerlendirilmesini gerektirmez. Bordroda yapılacak hesaplamalar, çalışanın yasal iş arama iznini kullandığı gerçeğine uygun olmalıdır.
İşveren, iş arama iznini kullandırmayıp çalışanı çalıştırırsa, çalışanın izin süresine ait normal ücretine ek olarak yüzde yüz zamlı ücret talep etmesi gündeme gelebilir. Bu nedenle izin taleplerinin ve çalışılan saatlerin belgelenmesi, hak kaybını önlemek açısından önem taşır.
İşveren iş arama iznini engelleyebilir mi?
İşverenin iş arama iznini tamamen kaldırması veya çalışanın bu haktan yararlanmasını engellemesi hukuka uygun değildir. İşyerindeki yoğunluk, personel eksikliği ya da işlerin aksayacağı yönündeki genel gerekçeler, kanunda tanınan bu hakkın ortadan kaldırılması için yeterli sayılmaz.
Bununla birlikte izin kullanımında işyerinin çalışma düzeni de dikkate alınabilir. İşveren, çalışanın talep ettiği saat yerine aynı gün içinde başka bir uygun zaman önerebilir; ancak bu değişiklik, izin hakkını fiilen kullanılamaz hâle getirmemelidir.
- İşveren, yasal izin süresini ortadan kaldıramaz.
- İzin saatlerini makul ve işin düzenine uygun biçimde planlayabilir.
- İzin kullandırılmadan çalıştırılan süreler için ek ücret sorumluluğu doğabilir.
İş arama izni kullanırken nelere dikkat edilmeli?
Çalışanların ilk olarak ihbar sürelerinin ne zaman başlayıp ne zaman sona erdiğini netleştirmesi gerekir. İş arama izni, her çalışma döneminde otomatik olarak kullanılabilecek genel bir izin değil, ihbar süresine bağlı özel bir haktır.
İzin talebi yazılı yapılmalı ve mümkünse tarih, saat ve toplam süre açıkça belirtilmelidir. İşverenin izin talebine verdiği yanıt, bordro kayıtları ve varsa görev çizelgeleri saklanmalıdır. Çalışma belgesi ve kayıtları da ileride ücret veya izin kullanımı konusunda bir anlaşmazlık yaşanırsa çalışanın kendi iddiasını belgelemesine yardımcı olabilir.
Çalışan, izin saatlerinde başka bir işyerinde çalışmaya başlamak yerine öncelikle mevcut iş sözleşmesinin sona erme tarihini ve yeni işyerindeki işe başlama planını kontrol etmelidir. Gizlilik yükümlülüğü, rekabet yasağı ve işverenin ticari sırlarına ilişkin sorumluluklar iş arama izni kullanılırken de devam eder.
İş arama izni konusunda hak kaybı yaşamamak için
İş arama izni, işten ayrılma sürecindeki çalışanı koruyan önemli bir düzenlemedir. Günlük en az iki saatlik süre, ücretli olması ve toplu kullanılabilmesi sayesinde çalışanlara yeni bir iş bulma konusunda gerçek bir hareket alanı sağlar.
Bu haktan yararlanırken en önemli noktalar; ihbar süresini doğru hesaplamak, izin talebini önceden bildirmek, yazılı kayıtları saklamak ve iznin ücretli olduğunu unutmamaktır. İşveren tarafından izin kullandırılmaması veya izin saatlerinde çalıştırılma hâlinde ise çalışan, durumun niteliğine göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimlerine, arabuluculuk sürecine veya yargı yollarına başvurabilir.
