Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesi, uzun yıllar boyunca emeklilik hakkı için yaş şartını bekleyen milyonlarca sigortalı için önemli bir değişiklik getirdi. 3 Mart 2023 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeyle, belirli bir tarihten önce sigortalı olan kişiler için emeklilikte aranan yaş şartı kaldırıldı. Ancak bu durum, her erken sigorta girişine sahip kişinin otomatik olarak emekli olabileceği anlamına gelmiyor.
EYT emeklilik şartları; ilk sigorta giriş tarihi, prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve kişinin 4A, 4B ya da 4C statüsünde çalışmasına göre belirleniyor. Bu nedenle yalnızca yaş şartının kaldırılmış olması yeterli değil; diğer emeklilik koşullarının da tamamlanması gerekiyor. Aşağıdaki bilgiler, EYT kapsamını ve başvuru sürecini daha net anlamanıza yardımcı olabilir.
EYT kapsamına kimler giriyor?
EYT düzenlemesinden yararlanabilmenin temel şartı, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta başlangıcının bulunmasıdır. Bu tarihten önce ilk kez sigortalı olan kişiler, emeklilik için gerekli prim ve hizmet süresini tamamladıklarında yaş şartı aranmadan emekli olabilir.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, sigorta başlangıcının yalnızca işe giriş bildirgesiyle değil, emeklilik bakımından geçerli bir sigortalılık kaydıyla değerlendirilmesidir. Staj ve çıraklık sigortası çoğu durumda emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmez; çünkü bu dönemlerde uzun vadeli sigorta kolları için prim yatırılmamış olabilir.
- İlk uzun vadeli sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 veya öncesinde olmalıdır.
- Prim gün sayısı ve sigortalılık süresi tamamlanmalıdır.
- Kişinin bağlı olduğu statüye göre 4A, 4B veya 4C koşulları yerine getirilmelidir.
Yaş şartı tamamen kaldırıldı mı?
EYT düzenlemesinin en önemli sonucu, kapsamda bulunan kişiler açısından emeklilikte aranan yaş şartının kaldırılmasıdır. Ancak bu uygulama, emeklilik için hiçbir koşul aranmadığı anlamına gelmez. Prim gününü tamamlamayan veya gerekli sigortalılık süresine ulaşmayan kişiler, yaş şartı olmasa bile emekli olamaz.
Örneğin 8 Eylül 1999’dan önce sigortalı olan bir kişinin emekli olabilmesi için işe giriş tarihine göre belirlenen prim gününü tamamlaması gerekir. Bazı kişilerde bu sayı 5000 gün civarındayken, bazı giriş tarihlerinde gereken prim gün sayısı 5975 güne kadar çıkabilir. Kesin koşul, ilk sigorta tarihine göre Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarından belirlenir.
4A yani SSK kapsamında EYT şartları
4A kapsamında çalışanların EYT şartları, genellikle işe giriş tarihine göre belirlenen kademeli prim gün sayısı ve sigortalılık süresinden oluşur. Kadın sigortalılar için çoğunlukla 20 yıllık sigortalılık süresi, erkek sigortalılar için ise 25 yıllık sigortalılık süresi aranır. Bu sürenin yanında, başlangıç tarihine göre gereken prim gününün de tamamlanması gerekir; işten ayrılma sürecinde kıdem tazminatı şartları ayrıca değerlendirilir.
SSK’lılarda prim gün şartı, ilk işe giriş tarihine göre değişir. 8 Eylül 1999’a yaklaştıkça gerekli prim gün sayısı artabilir. Bu nedenle “EYT için herkes 5000 günle emekli olur” şeklindeki genel ifade doğru değildir. 5000 ila 5975 gün arasında değişebilen prim koşulu, kişinin kendi sigorta başlangıç tarihi incelenerek tespit edilmelidir.
Bağ-Kur’dan SSK’ya geçenler neye dikkat etmeli?
Birden fazla sigortalılık statüsünde çalışmış kişilerde hangi kurumdan emekli olunacağı ayrıca önem taşır. Emeklilik hesabında çoğunlukla son 2520 günlük hizmetin hangi statüde geçtiği dikkate alınır. Bu sürede en fazla prim ödenen statü, emeklilik koşullarının belirlenmesinde etkili olabilir.
Bu nedenle Bağ-Kur geçmişi bulunan bir kişinin son yıllarda SSK kapsamında çalışması, gereken prim gününü ve emeklilik statüsünü değiştirebilir. Son 2520 gün hesabı, 1261 gün kuralı ve hizmet birleştirme işlemleri kişiye özel değerlendirilmelidir.
4B yani Bağ-Kur kapsamındaki EYT şartları
Bağ-Kur sigortalıları için emeklilik koşulları, SSK’dan farklı prim ve hizmet şartlarına bağlı olabilir. Genel olarak kadınlarda 20 tam yıl hizmet, erkeklerde ise 25 tam yıl hizmet koşulu gündeme gelir. Bunun yanında, ilgili mevzuata göre gerekli prim gün sayısının da tamamlanması gerekir.
Bağ-Kur’luların emeklilik başvurusu öncesinde prim borçlarını kontrol etmesi önemlidir. Ödenmemiş Bağ-Kur prim borcu, hizmetlerin değerlendirilmesini ve aylık bağlanmasını etkileyebilir. Borçlanma, ihya veya hizmet birleştirme gibi işlemler gerekiyorsa bunların başvuru öncesinde incelenmesi süreci kolaylaştırır.
Esnaf, şirket ortağı veya kendi adına çalışan kişiler, hangi dönemlerde Bağ-Kur tescili yapıldığını e-Devlet ve SGK kayıtlarından kontrol etmelidir. Eksik tescil ya da hatalı hizmet kaydı olduğunu düşünenlerin, belgeleriyle birlikte SGK’ya başvurması gerekir.
4C yani Emekli Sandığı kapsamındaki EYT şartları
4C kapsamında bulunan kamu görevlileri için EYT değerlendirmesi, memuriyet ve hizmet süreleri üzerinden yapılır. Kadınlarda genellikle 20 hizmet yılı, erkeklerde ise 25 hizmet yılı şartı öne çıkar. Yaş şartının kaldırılması, bu hizmet süresinin ve diğer yasal koşulların ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Memuriyet öncesinde SSK veya Bağ-Kur hizmeti bulunan kişilerin hizmet birleştirmesi yapması gerekebilir. Birleştirilen hizmetlerin toplamı, emeklilik hakkının değerlendirilmesinde önemli rol oynar. Ancak hangi kurumdan emekli olunacağı, hizmetlerin niteliğine ve son çalışma durumuna göre ayrıca belirlenir.
EYT’de staj ve çıraklık başlangıcı geçerli mi?
Staj veya çıraklık döneminde alınan sigorta numarası, her zaman emeklilik başlangıcı sayılmaz. Çünkü bu dönemlerde çoğunlukla yalnızca kısa vadeli sigorta kollarına yönelik prim bildirilir. Emeklilik hesabında esas alınan tarih, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin başladığı tarihtir.
Bu nedenle e-Devlet üzerinde erken bir staj tarihi görülmesi, kişinin EYT kapsamına girdiğini kesin olarak göstermez. Sigortalının uzun vadeli primlerinin hangi tarihte başlatıldığı SGK hizmet dökümünden kontrol edilmelidir. Staj başlangıcı ile emeklilik başlangıcı arasındaki fark, başvuru öncesinde mutlaka araştırılmalıdır.
EYT başvurusu nasıl yapılır?
Şartları tamamlayan kişiler, emeklilik başvurusunu bağlı bulundukları statüye göre gerçekleştirebilir. 4A kapsamındaki çalışanlar, işten ayrılış işlemlerinin ardından e-Devlet üzerinden başvuru yapabilir veya SGK merkezlerine müracaat edebilir. İşten ayrılış bildirgesi, başvuru sürecinin önemli adımlarından biridir.
4B ve 4C kapsamındakilerde ise hizmet borcu, kurum yazışmaları ve hizmet birleştirme gibi ek kontroller yapılabilir. Başvuru öncesinde prim gün sayısı, sigortalılık süresi ve kurum kayıtları kontrol edilmelidir. Özellikle mevcut borcun emekliliğe etkisi de ilgili kayıtlar üzerinden incelenmelidir.
- e-Devlet’ten SGK tescil ve hizmet dökümünü inceleyin.
- İlk uzun vadeli sigorta başlangıç tarihinizi doğrulayın.
- Eksik gün, hizmet birleştirme ve borçlanma durumunu kontrol edin.
- Bağlı olduğunuz sigortalılık statüsünü ve emeklilik koşullarını netleştirin.
- Başvuruyu e-Devlet veya SGK müdürlüğü üzerinden tamamlayın.
EYT ile emekli olduktan sonra çalışılabilir mi?
EYT kapsamında emekli olan kişiler, emeklilik sonrasında çalışmaya devam edebilir. Ancak çalışmanın emekli aylığına etkisi, kişinin özel sektörde mi yoksa kamu sektöründe mi çalıştığına ve hangi sigorta türü üzerinden bildirildiğine göre değişebilir.
Özel sektörde emekli aylığı kesilmeden çalışmaya devam edenler için sosyal güvenlik destek primi uygulanabilir. Emekli aylığının kesilip kesilmeyeceği, işe giriş şekli ve sigorta bildirimi incelenerek belirlenir. Bu nedenle emeklilik sonrasında çalışmaya başlamadan önce işverenin yapacağı bildirim türü mutlaka kontrol edilmelidir.
EYT başvurusu öncesinde nelere dikkat edilmeli?
EYT kapsamını belirlerken yalnızca sigorta başlangıç tarihine bakmak yeterli değildir. Hizmet dökümünde eksik günler, çakışan sigortalılık kayıtları veya yanlış bildirilen statüler bulunabilir. SGK hizmet kayıtlarının ayrıntılı incelenmesi, ileride yaşanabilecek aylık bağlama sorunlarını önleyebilir.
Özellikle farklı işyerlerinde çalışan, Bağ-Kur borcu bulunan veya yurt dışı hizmeti olan kişilerin uzman desteği alması faydalı olabilir. Emeklilik hesabı kişisel veriler üzerinden yapıldığından, genel bilgiler kesin emeklilik tarihi yerine yol gösterici olarak değerlendirilmelidir. En doğru sonuç, SGK’nın resmi kayıtları ve kişiye özel hizmet dökümü üzerinden alınır.
